Ενα ιστολόγιο εξερεύνησης στο χώρο της εναλλακτικής θεραπευτικής


Δευτέρα, 14 Μαΐου 2018

Η Εποχή των Μεταβάσεων

Υπάρχει μια διάχυτη θλίψη στην ατμόσφαιρα, μια βαριά θλίψη διάχυτη στον κόσμο. Σε κάποιους εμφανίζεται ως αίσθηση ανημπόριας και ματαιότητας, σε κάποιους ως θυμός (τυφλός ή στοχευμένος), κάποιοι προσπαθούν να την συνδέσουν με την προσωπική τους  ζωή (τους φταίει η δουλειά ή το σπίτι τους, τα παιδιά ή οι γονείς τους, η πόλη τους, κτλ). Κάποιοι καταφεύγουν σε θεωρίες διάφορες γιατί η θλίψη δεν αντέχεται, αναστατώνει το είναι, και χρειαζόμαστε το στήριγμα του νου μας για να νιώσουμε ασφαλείς.


Ολοι οι πολιτισμοί μέχρι σήμερα βασίζονται σε ιδέες, αφηγήματα, και μυθολογίες: για το τι είναι καλό και κακό, τι εφικτό και τι ανέφικτο, τι επιθυμητό και τι ανεπιθύμητο, τι σημαίνει επιτυχία και τι αποτυχία, ποιά είναι - και πώς ορίζεται - η θέση του ανθρώπου σε σχέση με τους ομοίους του και με την υπόλοιπη δημιουργία, ποιά δύναμη και πώς κυβερνάει τον κόσμο, και ούτω καθεξής. Οι ιδέες μας είναι οι βεβαιότητές μας: ο άνθρωπος είναι κυρίαρχος της φύσης, η επιστήμη και η τεχνολογική πρόοδος θα λύσουν όλα μας τα προβλήματα, η σύγχρονη ιατρική έχει φάρμακα για όλες τις ασθένειες, η βουλή είναι το εχέγγυο της δημοκρατίας, το σχολείο μας μαθαίνει σημαντικά και αναγκαία για τη ζωή μας πράγματα. Και ούτω καθεξής.

(Κι όμως. Κάποιοι από μας έχουν από καιρό αρχίσει να μην νιώθουν τόσο καλά με όλα αυτά. Αντιδρούμε ενστικτωδώς, δεν μας φαίνεται σωστό να μισούμε τις Δευτέρες και να ζούμε για το Σαββατοκύριακο, π.χ. Ούτε μας φαίνεται φυσιολογικό - πλέον - τα παιδιά μας να μαθαίνουν για τη ζωή μόνο μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια, κλεισμένα σε 4 τοίχους)

Οι δομές γύρω μας, οι σιγουριές, τα δεδομένα καταρρέουν. Η δημοκρατία δεν κατοικεί πλέον μέσα στη βουλή (στην Ελλάδα αυτό το μάθαμε με πολύ πόνο). Τα πολιτικά τα οικονομικά και τα ιατρικά σκάνδαλα βγαίνουν στην επιφάνεια με τρελλούς ρυθμούς. Η ζωή μας επάνω στον πλανήτη γίνεται όλο και πιο επισφαλής, λένε οι επιστήμονες. Ολο και περισσότερων τα μάτια ανοίγουν καθημερινά σε μία πραγματικότητα που καταρρίπτει όλα αυτά που είχαμε αποδεχτεί ως σωστά, ιερά, ακλόνητα στην αλήθεια τους. Πράγματα που μέχρι τώρα έμεναν κρυφά βγαίνουν στο φως, κι εμείς στεκόμαστε ενεοί, κουνάμε το κεφάλι μας, κλαίμε, φωνάζουμε... Και νιώθουμε στο πετσί μας οτι αυτός ο κόσμος δεν στέκει με τη λογική μας!



Ολο και περισσότερα κινήματα αναδύονται - για τα δικαιώματα της φύσης, των ζώων, για τα "κοινά αγαθά", για τα δικαιώματα των κατατρεγμένων και των καταπιεσμένων, για μια νέα οικονομία ("του δώρου", όπως λέγεται), για εναλλακτικά νομίσματα, για εναλλακτικούς τρόπους θεραπείας, για κοινωνίες σεβασμού της διαφορετικότητας, για εναλλακτικές κοινότητες... Οι φωνές της αλλαγής πληθαίνουν, και ακούγονται δυνατότερες (και σε κάποιους θελκτικότερες).

Αλλά ακόμα και όσοι από εμάς έχουμε πεισθεί πως ο τρέχων πολιτισμός μας δεν υπηρετεί τις αξίες μας και πρέπει να αλλάξει, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα χάσμα: ανάμεσα στον κόσμο που θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας, και στον κόσμο που δεν έχει ακόμα δημιουργηθεί, που δεν έχει ακόμα φανεί. Ανάμεσα στο γνωστό (που δεν το θέλουμε, αλλά το ξέρουμε και αντιπροσωπεύει την ασφάλεια του γνωστού) και στο άγνωστο, που από μόνο του είναι τρομακτικό σαν σκέψη. Ανάμεσα σ'  αυτό που έχουμε μάθει κι έχουμε συνηθίσει, και σ' αυτό που μόλις και μπορούμε να το υποπτευθούμε ή να το ψηλαφήσουμε με τη φαντασία μας. Ανάμεσα σ' αυτό που πεθαίνει και σ' αυτό που δεν έχει ακόμα γεννηθεί. Είμαστε στο ενδιάμεσο κενό.


Πίσω μας ο παλιός κόσμος μας τραβάει σθεναρά με τα κάθε είδους πλοκάμια του (δεν θέλει να τελειώσει, παλεύει για τη ζωή του). Μπροστά μας η νέα άγνωστη αχαρτογράφητη χώρα μας τρομάζει και μας έλκει συγχρόνως: είναι το μέλλον μας το αναπόφευκτο. Χάνουμε το οικείο, και φοβόμαστε το άγνωστο. Η απώλεια έχει θλίψη και πένθος.

Είναι μια ώρα ιερή, ώρα σιωπής και ώρα θλίψης. Η εκλογίκευση δεν ωφελεί, ούτε η άρνηση. Κάτι μέσα μας γνωρίζει οτι εάν δεν το ζήσουμε ως το βάθος του όλο αυτό θα μείνουμε μισοί, δεν θα περάσουμε απέναντι, θα μένουμε βασανιστικά μετέωροι εσαεί. Ο νέος κόσμος μας καλεί.

Οι μεταβάσεις είναι πάντα επικίνδυνες, τρομακτικές. Χρειάζονται χρόνο και σιωπή. 

Χρειάζονται αυτή την επαφή με τον βαθύτερο εαυτό που είναι και το μοναδικό ουσιαστικό μας στήριγμα. Για πολλούς ανθρώπους αυτή είναι η ώρα που αναζητούν ακριβώς αυτόν τον εαυτό, τον εαυτό που γνωρίζει το νόημα της ζωής του, τον εαυτό στον οποίο θα πατήσουν έτσι ώστε το βήμα τους να μην είναι μετέωρο. Κάποιοι το λένε Πνεύμα, Ψυχή, ή Θεό. Κάποτε το όνομα και ο τίτλος είχαν τεράστια σημασία, και διαχώριζαν τους ανθρώπους σε δόγματα, σέχτες, ή κάστες (οι οποίες μεταξύ τους  βρίσκανε αφορμές  να διαφωνούν ή και να αλληλοσκοτώνονται). Στην παρούσα φάση δεν έχει πλέον σημασία. Βρισκόμαστε όλοι στο ίδιο καράβι, στο ίδιο κενό, στο ίδιο πένθος. "Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον". Ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο επίκαιρο αυτό το ρητό!


Παρότι δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα για τη νέα αχαρτογράφητη "χώρα" στην οποία κατευθυνόμαστε, ένα είναι σίγουρο: μεταβαίνουμε από μια νοοτροπία χωριστικότητας σε μια νοοτροπία αλληλοσύνδεσης και ενσυναίσθησης (αυτή είναι η γενική κατεύθυνση, από το βασίλειο του νου στο βασίλειο της καρδιάς). Και επειδή τίποτα δεν είναι σίγουρο και δεδομένο στις λεπτομέρειές του, όλα είναι ανοιχτά και υπό διαπραγμάτευση, κάποιοι από μας συνειδητοποιούμε οτι είναι στο χέρι μας (στο χέρι όλων μας) να δημιουργήσουμε αυτή τη νέα χώρα. Στο χέρι μας να γράψουμε τα νέα μας πεπρωμένα, με τέχνη και μεράκι, στο χέρι μας να ζωγραφίσουμε τις λεπτές αποχρώσεις της νέας αρμονικής μας συνύπαρξης.

Δεν είναι περίοδος βιασύνης, κι ας αδημονούμε. Το ωραίο, εξάλλου, είναι κάτι που γίνεται στην ώρα του. Που ωριμάζει.

Δευτέρα, 13 Νοεμβρίου 2017

Και πάλι η Αγκαλιά

Η Αγάπη είναι μια κατάσταση αγκαλιάς. Ενας κύκλος που τα χωράει όλα και προστατεύει, δημιουργεί ένα χώρο ασφάλειας όπου το κάθε τι μπορεί να εκδιπλώσει τη φύση του, να ανθίσει.


Η Αγκαλιά είναι δυό καρδιές που ακουμπούν η μία στην άλλη. Δεν ακουμπούν κεφάλια, νόες, ακουμπούν και ενώνονται πρωτίστως οι καρδιές. Η Αγκαλιά είναι πνευματικός νόμος.


Οι νόες αναλύουν, κατανοούν με το δικό τους τρόπο, ζουν με τις βεβαιότητες που διδάχθηκαν και "ξέρουν". Αυτό έμαθαν, αυτό ξέρουν. Οτιδήποτε αλλιώτικο, "ξένο" προς  τη γνώση και την κατανόησή τους, δεν μπορεί να γίνει αβασάνιστα αποδεκτό. Οι  νόες βασανίζονται.




Η καρδιά γνωρίζει, γιατί χωράει. Χωράει περισσότερα από όσα χωράει ο νους, κάθε φορά και πάντα. Και τα ανάποδα, και τα αντίθετα, και όλα.

Τρίτη, 7 Νοεμβρίου 2017

Η Ουσία της Μύησης


Μύηση είναι η διεύρυνση της συνειδητότητας.
Είναι όπως όταν φεύγουμε από έναν οικείο τόπο, κάνουμε ένα ταξίδι, περνάμε μια περιπέτεια, και ξαναγυρνώντας στα οικεία μας δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι. Κάτι μέσα μας έχει αλλάξει τόσο αισθητά που βλέπουμε πια τα ίδια τα οικεία μας μέρη και πρόσωπα με νέα μάτια. Βλέπουμε περισσότερα, βαθύτερα, αλλιώτικα. Και όχι απαραίτητα με τρόπο που μπορούμε να εκφράσουμε με λόγια, όχι απαραίτητα κάτι που περιγράφεται με σαφήνεια.


Τελετές μύησης υπάρχουν πολλών ειδών: ήταν οι τελετές ενηλικίωσης των παραδοσιακών ("πρωτόγονων") κοινωνιών, που περιλάμβαναν κάποιες δοκιμασίες (πόνου, φόβου, φυσικής αντοχής κτλ) - ήταν ο μυήσεις στα αρχαία μυστήρια (που κι αυτές περιλάμβαναν δοκιμασίες και καθάρσεις, φυσικές και ψυχικές) - είναι και οι σύγχρονες μυήσεις, είτε σε "νέα" συστήματα όπως το ρέικι, είτε σε φιλοσοφικές/μυητικές σχολές που έλκουν την καταγωγή τους από το παρελθόν (κυρίως).

Οι νεαροί μυούμενοι στις παλιές τελετές έπρεπε να περάσουν δοκιμασίες (να βγούν από τη "ζώνη άνεσής" τους) δια των οποίων θα έβλεπαν πλέον με νέα μάτια τον κόσμο και τον εαυτό τους, και έτσι θα άνοιγε ο δρόμος για την ενηλικίωσή τους και την αποδοχή τους ως ισότιμα μέλη της φυλής. Ηταν η απόδειξη οτι μπορούσαν πλέον να τα βγάλουν πέρα ως ενήλικες, οτι μπόρεσαν να ξεπεράσουν τη θέαση του κόσμου με τα μάτια του παιδιού.
Στα αρχαία μυστήρια οι δοκιμασίες στόχευαν στο να διασφαλίσουν την ποιότητα (της πρόθεσης και της ματιάς) του μυούμενου. Αυτούσιες οι τελετές των αρχαίων μυστηρίων δεν έχουν διασωθεί σε "επίσημα" κείμενα, αλλά από αυτά που ξέρουμε ο στόχος ήταν η διεύρυνση της αντίληψης: για παράδειγμα, στα Ελευσίνια μυστήρια διδάσκονταν (με τρόπο συγκινησιακό) το αέναον της ζωής μέσα από το θάνατο και την επαναγέννηση του σπόρου. 

Φαίνεται πως η συγκίνηση παίζει και έπαιζε μεγάλο ρόλο στην τροποποίηση της αντίληψης - όταν συγκινούμαστε "ξεχνάμε" λίγο το μυαλό μας με τις ακατάπαυστες σκέψεις του, και βιώνουμε τα πράγματα με την ψυχή, το συναίσθημα, την καρδιά μας. Αυτή η βίωση είναι που αλλάζει τα εντός μας δεδομένα. Η συγκίνηση είναι που αλλάζει τη ματιά μας, έστω στιγμιαία. Το ξεπέρασμα του ορίου ανάμεσα στη ζώνη άνεσης και στη ζώνη μάθησης, η βίωση της ομορφιάς και της αρμονίας της φύσης μέσα στη σιωπή, χωρίς λόγια περιγραφές ή εξηγήσεις - αυτά μας μεταμορφώνουν.


Οι όποιες τελετές στοχεύουν στη σύνδεση, στο συντονισμό (την εναρμόνιση) του ανθρώπου με - τι; Την Πηγή του, την Ψυχή του, τη Δύναμη, το Πνεύμα, τις αρχέγονες δυνάμεις της Δημιουργίας... Σίγουρα με παράγοντες που ξεπερνούν την παρούσα γήινη προσωπικότητα (και γνώση) του.

"You can take a horse to water but you can't make it drink"

Παρά την όποια τελετή, τον όποιο τελετουργό, τα όποια λόγια ή πράξεις, τις όποιες δοκιμασίες περάσει ο μυούμενος, είναι απολύτως στη δική του ευχέρεια το τι θα κάνει με τη σύνδεση ή την όποια εναρμόνιση μπορεί να επετεύχθη... Η τελετή της μύησης είναι απλά ένας σπόρος: μια σπορά στο βάθος του υποσυνειδήτου του, που περιμένει την ώρα της, τον τόπο και το χρόνο της να βλαστήσει (εάν είναι τυχερή!) Ο καθένας είναι ελεύθερος: είναι δικό του θέμα εάν θα εδραιώσει τη σύνδεση αυτή εντός του (εάν θα της βρεί μια θέση να "καθίσει" μέσα του δηλαδή), αν θα τη διατηρήσει και πώς, αν θα την ισχυροποιήσει και θα την εξελίξει, εάν τελικά θα της επιτρέψει να του διευρύνει τη συνειδητότητα.


Στην πορεία εξέλιξης της ανθρώπινης συνειδητότητας, το ζητούμενο είναι πάντα ένα: καθώς περνάμε από τα ίδια μέρη, τους ίδιους τόπους (εντός ή εκτός), να βλέπουμε με νέα μάτια, με νέα αντίληψη. Ολο και περισσότερα, όλο και βαθύτερα.

Κυριακή, 30 Απριλίου 2017

Γραμμική Σκέψη, Κυκλική Σκέψη

Αν βγούμε έξω και κοιτάξουμε τη φύση γύρω μας, δεν βλέπουμε ούτε μία ίσια γραμμή. Και αν εξαιρέσουμε την κυβική δομή κάποιων (ελάχιστων) κρυστάλλων, ούτε "κουτιά" δεν βλέπουμε.


Ζούμε, όμως, σε έναν "γραμμικό" κόσμο. Η, μάλλον, σε έναν γραμμικό πολιτισμό: ταξινομούμε τη γνώση και τις επιστήμες και έτσι τις ξεχωρίζουμε τη μία από την άλλη καλά-καλά και στεγανά ("τι σχέση έχει η υγεία με τη γεωπονική; καμία!" μου έλεγε θριαμβευτικά ένας επιστήμων πρόσφατα). Οι άνθρωποι αυτοκαθοριζόμαστε με βάση το επάγγελμά μας - είμαστε δικηγόροι ή γιατροί, ζωγράφοι ή αγρότες, καθηγητές ή μηχανικοί. (Εστω, οι περισσότεροι από μας, γιατί υπάρχουν και αυτοί που συνδυάζουν αρκετά και δύσκολα μπαίνουν σε αναγνωρίσιμα καλούπια.) 


Ζούμε σε "κουτιά": τα σπίτια μας, τα σχολεία μας, οι χώροι εργασίας μας, τα οχήματά μας - από το ένα κουτί μεταφερόμαστε στο άλλο, διακριτά κουτιά, διακριτά γνωστικά πεδία (στο κουτί που ονομάζουμε σχολείο μαθαίνουμε φυσική, γλώσσα, γεωγραφία, εικαστικά, όλα ξεχωριστά), και φτάνουμε να κάνουμε ένα διακριτό επάγγελμα (ένα κουτί μέσα σε ένα άλλο κουτί). Ολα διακριτά, ξεχωριστά, και στεγανά.


Στη φύση (στα τοπία, στα δέντρα, στη θάλασσα, στο ίδιο μας το σώμα) τα πάντα συνδέονται. Τίποτα δεν είναι απολύτως στεγανό, όλα αλληλοπεριχωρούνται. Ολα είναι κύκλος. Οταν τραυματίζεται το χέρι μας νιώθουμε τον πόνο με όλο μας το σύστημα. Οταν πάσχει η καρδιά πάσχουν και τα νεφρά, πάσχει και ο συναισθηματικός μας κόσμος. Οταν ρίχνουμε φυτοφάρμακα στη γη περνούν στον υδροφόρο ορίζοντα και μολύνεται το νερό ενός ποταμού εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά - ο οποίος ποταμός μπορεί να αρδεύει άλλα χωράφια, μια άλλη πόλη, να χύνεται σε μία άλλη θάλασσα. Κόβεται ένα δάσος στη Χαλκιδική και πάσχει από ξηρασία η Κρήτη. Ενα έντομο αποκτά ανοχή σε ένα ζιζανιοκτόνο σε μία περιοχή, και σύντομα όλα τα μέλη του είδους του απανταχού της γης δεν βλάπτονται πλέον από το συγκεκριμένο ζιζανιοκτόνο. Τα πάντα είναι συστήματα που επιδρούν το ένα επί του άλλου διαρκώς - τίποτα δεν μένει ανεπηρέαστο από τίποτα, όλα τροποποιούν και τροποποιούνται. Ολα τα ζωντανά, τουλάχιστον. (Στην περμακουλτούρα λέμε "everything gardens"!)


Η γραμμική σκέψη μας πάει από-δω-μέχρι-εκεί, έχει αρχή-μέση-τέλος. Το τέλος είναι τέλος. Πάει και τέλειωσε, που λέμε. Το κάθε εμπόδιο μας φαίνεται βουνό, το κάθε τέλος είναι θάνατος ("μικρός" ή "μεγάλος"). Η "κυκλική" σκέψη δε σταματά: μέσα στον κύκλο όλα είναι κρίκοι της αλυσίδας (μαθήματα, που λένε οι μεταφυσικά σκεπτόμενοι), ο κύκλος δεν έχει αρχή και τέλος. Η φύση πεθαίνει και αναγεννάται σε κάθε κύκλο της γης γύρω από τον ήλιο. Μία ερωτική σχέση που "τελείωσε" φέρει μέσα της το σπέρμα και τις προϋποθέσεις της επόμενης, με τη μορφή της σοφίας που αποκτήθηκε κατά τη διάρκειά της. Ο κύκλος περιέχεται και περιέχει άλλους κύκλους. Τίποτα δεν στέκεται μόνο του, αποκομμένο ή απομονωμένο, όλα συνδέονται.

Εγραψα τον όρο "κυκλική σκέψη" για να τον αντιδιαστείλω με τη γραμμική - στην πραγματικότητα, θα ήταν σωστότερο να μιλούμε για ολιστική σκέψη. Πρόκειται για έναν τρόπο σκέψης που λαμβάνει υπόψη τις αλληλεπιδράσεις των στοιχείων μέσα σε ένα σύστημα (έναντι της μονομερούς αντιμετώπισης κάθε στοιχείου ξεχωριστά).

Η εμπειρία πολλών ανθρώπων σήμερα όταν πάνε στο γιατρό, λ.χ., είναι οτι παραπονούνται, ας πούμε, από πονοκεφάλους. Ο γιατρός θα δώσει ένα φάρμακο για τον πονοκέφαλο, το οποίο όμως θα επιδράσει στο στομάχι, οπότε ο ασθενής θα πάει στο γαστρεντερολόγο - και θα πάρει άλλο φάρμακο. Το οποίο πιθανόν να επιδράσει στη διάθεσή του, οπότε μπορεί να επισκεφθεί τον ψυχίατρο, ο οποίος θα του δώσει ένα άλλο φάρμακο, το οποίο πιθανόν να επιδράσει στο αναπνευστικό του - οπότε θα πάρει σειρά ο πνευμονολόγος, κ.ο.κ. Ιδού ο κύκλος! Ο οποίος, όμως, τυγχάνει μάλλον φαύλος, γιατί η υγεία του ανθρώπου διαρκώς επιδεινώνεται... Ισως ένας πιο φωτισμένος ολιστικά σκεπτόμενος γιατρός να λάμβανε υπόψη του αφενός τις αιτίες του πονοκεφάλου, αφετέρου την αλληλεπίδραση των οργάνων (στοιχείων του συστήματος που λέγεται ανθρώπινος οργανισμός) και των δραστικών χημικών ουσιών των φαρμάκων, και να συνταγογραφούσε ανάλογα.



Η γραμμική σκέψη και τα κουτιά προσφέρουν 'τάξη και ασφάλεια', και μας βολεύουν. Οπως το ξεβόλεμα, έχει και το βόλεμα το δικό του τίμημα: αποκοπτόμαστε από τη φύση, από τις καμπύλες, τις ροές, την εξέλιξη και τη σοφία της. Αποκοπτόμαστε από τη γονιμότητα - δεν υπάρχει τετράγωνη μήτρα ούτε ολόισιος φαλλός σε κανένα βιολογικό είδος στον πλανήτη μας. Αποκοπτόμαστε ο ένας από τον άλλον, και στενεύουμε τον ορίζοντα της σκέψης μας.

Η ολιστική σκέψη βλέπει συνδέσεις και αλληλεπιδράσεις, βλέπει συστήματα, βλέπει τα πράγματα "σφαιρικά", όπως λέμε (να τος πάλι ο κύκλος!). Η ολιστική σκέψη δεν είναι απλή - ούτε σαν διαδικασία του σκέπτεσθαι, ούτε σαν υπόθεση. Προϋποθέτει αφενός περισσότερες γνώσεις, αφετέρου την επίγνωση οτι δεν υπάρχουν διαθέσιμες όλες οι απαραίτητες γνώσεις! 

Ακούγεται παράδοξο, αλλά οι άνθρωποι που σκέφτονται πιο ολιστικά είναι αυτοί που ευκολότερα παραδέχονται οτι δεν τα ξέρουν όλα. Οσο πιο ολιστικά σκέπτεται ένας άνθρωπος τόσο λιγότερη αλαζονεία διαθέτει. Συχνά μπορεί να φαίνεται ακόμα και αδαής μπροστά στους "φωστήρες" της γραμμικής σκέψης. Συχνότατα δεν γίνεται κατανοητός από τον μέσο άνθρωπο των κουτιών και των γραμμών. Δύσκολος ο τετραγωνισμός του κύκλου!

Τρίτη, 11 Απριλίου 2017

Το φυτό "Επτακτύς"

Το επιστημονικό του όνομα είναι γεράνιο το μακρόριζο (geranium macrorrhizum). Το είδα πρώτη φορά να ξεπροβάλλει μέσα από σχισμές βράχων σε βόρειο φαράγγι, και με εντυπωσίασαν τα φύλλα του, ο τρόπος που "κρεμόταν", οι μεγάλοι έντονοι μίσχοι και τα μικρά εντυπωσιακά του άνθη, μια φούξια πινελιά επάνω στο γκρί και το πράσινο. Αργότερα το είδα σε κάτι αστικά παρτέρια στη νότια Βουλγαρία. Ηταν τόσο άφθονο, που έβγαλα 2-3 ρίζες και το έφερα στο σπίτι.


Σύμφωνα με την κατάταξη του Ρούντολφ Στάινερ, σε ένα φυτό τα άνθη αντιστοιχούν με το στοιχείο του αέρα (νόηση, επικοινωνία), τα φύλλα με το στοιχείο του νερού (συναίσθημα), η ρίζα με το στοιχείο της γης (γείωση, υλοποίηση, σχέση με την υλική πραγματικότητα), και ο καρπός με το στοιχείο του πυρός (ενέργεια, πνεύμα, θρέψη). Μπορούμε λοιπόν να δούμε τα στοιχεία του φυτού και να μελετήσουμε την "υπογραφή" του, και αυτό συχνά μας δίνει τόσο τον συμβολισμό όσο και την ωφελιμότητα του φυτού για τον άνθρωπο (είτε θέλουμε τις φυσικές του ιδιότητες είτε τις ενεργειακές).

Τα άνθη του είναι φούξια (απαλό ματζέντα), έχουν 5 πέταλα, και βγαίνουν από έναν ολοστρόγγυλο κάλυκα, μία μπάλλα, ο οποίος παραμένει και αφότου τα πέταλα έχουν πέσει. Οι στήμονες είναι μεγάλοι και παραμένουν σαν λοφίο μετά τον θάνατο του άνθους. Υπάρχει μία κομψότητα και μία σημασία στη λεπτομέρεια σε κάθε τι που αφορά αυτό το όν.


Τα φύλλα είναι μεγάλα, απαλά, με ελαφρύ άρωμα όταν τρίβονται, κυκλικό σχήμα με "δάχτυλα", σαν παλάμη, και ενώ η βιβλιογραφία τα περιγράφει ως πεντάλοβα, μπορεί κανείς να τα δει και ως επτάλοβα. Εξ ού και το όνομα που του έδωσε ένας Δάσκαλος του 20ου αιώνα: "το φυτό επτακτύς" (το χρησιμοποίησε σαν μέσο/αντικείμενο συμβολισμού  για την διδασκαλία του). Οι μίσχοι των φύλλων είναι μακρείς και έντονοι, και συνδέουν τα πλατιά φύλλα με ένα κέντρο που έχει άμεση σχέση με τη ρίζα του φυτού.

H ρίζα του φυτού είναι μακρουλή, το λέει και το όνομά του. Μπορεί να ριζώσει οπουδήποτε! Το πρωτοείδα ως χασμόφυτο σε σκιερό φαράγγι, το συναπάντησα ως διακοσμητικό και εδαφοκαλυπτικό φυτό αργότερα, ζει μέσα στις γλάστρες μου θαυμάσια και ανθίζει. Απαιτήσεις ιδιαίτερες δεν έχει ως προς το έδαφος, ούτε προτιμήσεις. Μια χαρά τα πάει, όπου και να μπεί. Και με λίγο νερό, και με πολύ, και με χιόνι και με καύσωνα, και με σκιά και με φως αυτό θα ζήσει, θα επιβιώσει, και θα ανθίσει!



Το μάθημα που μας δίνει είναι η αγάπη και η φροντίδα για τα μικρά πράγματα: είναι οτι η αληθινή πνευματικότητα βρίσκεται στα μικρά στα κοινά και στα "ταπεινά", όχι στα μεγάλα & στα εντυπωσιακά. Η αληθινή πνευματικότητα δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις, μπορεί να ριζώσει παντού και οπουδήποτε!

Ο άνθρωπος που περιγράφει το φυτό αυτό δεν κάνει "φασαρία", ούτε το παίζει "ξεχωριστός". Εχει ομορφιά, ναι, αλλά πρέπει να την προσέξεις. Διαθέτει μεγάλη γκάμα συναισθημάτων και ψυχικής έκφρασης, και ο πλούσιος ψυχο-συναισθηματικός του κόσμος είναι προσανατολισμένος στο πνεύμα - έχει και τις 7 πνευματικές αρετές παρούσες εντός του. Είναι απλός, γιατί είναι προσαρμοστικός, αλλά δεν είναι απλοϊκός. Η προσαρμοστικότητά του είναι απόρροια της βαθιάς του πνευματικότητας και της αίσθησης του βασικού του σκοπού ζωής. 

Ανθίζει όπου και να φυτευτεί.

Δίνει τη φροντίδα του στη λεπτομέρεια, γνωρίζοντας οτι αν φροντίσει τη λεπτομέρεια θα ωφεληθεί το όλον (μια που το όλον αποτελείται από λεπτομέρειες). Είναι ο "άνθρωπος του καλού". Προσγειωμένος στις λεπτομέρειες της υλικής, γήινης πραγματικότητας βλέπει σφαιρικά τα πράγματα (γνωρίζει οτι όλοι κατέχουμε κομμάτι της αλήθειας, και το σέβεται), είναι ευγενικός, δίνει λύσεις, "συγκρατεί τη γη", καλύπτει τα κενά, και είναι σταθερά ενωμένος με την πηγή του.

Ως ανθοϊαμα, το φυτό αυτό βοηθά τους ανθρώπους που βρίσκονται ήδη σε ένα πνευματικό μονοπάτι, αλλά (όπως συχνά συμβαίνει) νιώθουν κάπως ξεχωριστοί από τους συνανθρώπους τους. Είναι ένα ίαμα για την πνευματική αλαζονεία, τη νοοτροπία εκείνη που λέει "είμαι σπουδαιότερος από όλους εσάς επειδή είμαι... εσωτεριστής/ροδόσταυρος/αρχιερέας/αποκρυφιστής/μαρτινιστής/βουδιστής/χριστιανός/θεραπευτής/πολυμαθής/μαθητής του τάδε Δάσκαλου/διαισθητικός/χαρισματικός/κτλ κτλ" (εδώ συμπληρώνει ο καθένας τα δικά του). Συχνά δε όλοι αυτοί οι άνθρωποι που αισθάνονται σπουδαίοι εξαιτίας του πνευματικού δρόμου που διάλεξαν (ή τους διάλεξε) απαιτούν από τους γύρω τους ειδικά προνόμια: από υπακοή/υποταγή μέχρι το αλάθητο, κτλ. Το ίαμα αυτό τους θυμίζει απαλά και βιωματικά οτι η πνευματικότητα δεν αξιώνει κανένα ειδικό προνόμιο, καμία ειδική μεταχείριση.
Oπως πολύ ωραία το θέτει ένας άλλος Δάσκαλος (του 18ου αιώνα αυτός) "το καλό δεν κάνει θόρυβο, και ο θόρυβος δεν είναι το καλό".

Το ανθοϊαμα αυτό βοηθά (και ισχυροποιεί) την σύνδεση του νου με το πνεύμα, όπως επίσης και του νου με την καρδιά. Ενισχύει, δηλαδή, και στηρίζει τη σύνδεση της πνευματικής (μόνιμης) προσωπικότητας με την παρούσα (τρέχουσα) προσωπικότητα. 
Στην καλύτερη των περιπτώσεων, εκεί όπου όλα τα υπόλοιπα εμπόδια έχουν φύγει, βοηθά ώστε η ενέργεια που μπαίνει στο 7ο τσάκρα να πηγαίνει κατευθείαν στο 4ο. Κατά μία άλλη θεώρηση, ενισχύει το 8ο τσάκρα (το οποίο θεωρείται οτι βρίσκεται κάποια εκατοστά επάνω από την κορυφή του κεφαλιού, και έχει χρώμα απαλό ματζέντα).


Σύμφωνα με τον εμπνευστή της ανθοθεραπείας, Ε. Μπαχ, όλα τα ανθοϊάματα μας βοηθούν να συνδεθούμε με την σοφία της ψυχής μας - του ανώτερου εαυτού μας, της πνευματικής μας πηγής & αλήθειας (ή όπως αλλιώς θέλουμε να το βαφτίσουμε) - η οποία μας δίνει το κλειδί και τη γνώση του σκοπού της ύπαρξής μας στη ζωή αυτή. Ο βαθύτερος σκοπός της ανθοθεραπείας είναι η άρση των εμποδίων που βάλαμε (άθελά μας εμείς, ή επιτρέψαμε στους γονείς/δασκάλους/κοινωνία να βάλουν μέσα μας) σ' αυτή την τόσο σημαντική επικοινωνία του εαυτού με τον Εαυτό. Μέσα από τις λεπτές αλλά υψίσυχνες δονήσεις τους τα άνθη μας βοηθούν να εναρμονιστούμε με την εσωτερική μας ευγένεια και τα χαρίσματά μας (τα οποία είναι διαφορετικά για τον καθέναν από μας), και τελικά να ζήσουμε μία ζωή δημιουργική και με νόημα.

Τρίτη, 20 Δεκεμβρίου 2016

Λαβύρινθος


Στην Ελλάδα μαθαίνουμε από μικροί για το Λαβύρινθο: τον έχτισε ο Μίνωας στο παλάτι του, είχε εγκαταστήσει μέσα και το Μινώταυρο, και ο Θησέας ήρθε, και με τη βοήθεια της Αριάδνης (το νήμα, τον μίτο που του έδωσε για να μη χάσει το δρόμο), κατάφερε και να μη χαθεί και να σκοτώσει το τέρας που έτρωγε τους Αθηναίους νέους...

Λαβύρινθοι έχουν βρεθεί σε πολλούς προϊστορικούς τόπους λατρείας, έχουν βρεθεί επίσης και χαραγμένοι επάνω σε αρχαία νομίσματα. Στον Μεσαίωνα επανεμφανίστηκαν, με πιο διάσημο τον περίτεχνο γεωμετρικά λαβύρινθο στον καθεδρικό ναό της Σάρτρ, που χτίστηκε γύρω στο έτος 1200μΧ.


Το περπάτημα του λαβυρίνθου είναι μία διαδικασία επικέντρωσης του νου και της ψυχής μας: περπατάς, περπατάς, περπατάς, και μία πλησιάζεις το κέντρο μία απομακρύνεσαι από αυτό. Δεν πάς κατευθείαν, "καρφί", που λέμε. Μέχρι να φτάσεις στο κέντρο έχεις διανύσει κάθε σπιθαμή του κύκλου σπειροειδώς. 

Λένε πως ο λαβύρινθος απεικονίζει συμβολικά τη ζωή μας: τις περιπέτειες και την υπομονή που χρειάζεται για να φτάσουμε στο στόχο μας, την ωρίμανσή μας μέσα από τις διαφορετικές οπτικές γωνίες που αποκτούμε σε κάθε στροφή και τοποθεσία του "ταξιδιού" μας. Οπως έλεγε ο Καβάφης, "η Ιθάκη σου χάρισε το ωραίο ταξίδι".


Δεν είμαστε σίγουροι πώς χρησιμοποιούνταν οι λαβύρινθοι στα αρχαία χρόνια. Θεωρίες έχουν διατυπωθεί πολλές, και αφθονούν στο διαδίκτυο (διαλέγουμε και παίρνουμε αυτές που μας αρέσουν).

Σήμερα οι λαβύρινθοι, πέρα από την αξία τους ως "land art", χρησιμοποιούνται ως εργαλεία διαλογισμού. Η λέξη διαλογισμός ξέρω οτι σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα για πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους. Για μένα σημαίνει διαδικασία επαφής με την εσωτερική φωνή, τον εσωτερικό εαυτό, τον εν ημίν Θεό, το Πνεύμα, και τη θεωρώ μία απολύτως φυσική κατάσταση του ανθρώπου - που, ίσως, στην αφύσικη ζωή που κάποιοι ζούμε μέσα στον δυτικό πολιτισμό, να έχουμε "ξεχάσει" (αλλά όχι χάσει!).

Ο Δάσκαλος Αττεσλής θεωρεί οτι ο λαβύρινθος συμβολίζει την προσπάθεια επαφής μας με  το υποσυνείδητό μας: με όλα αυτά που έχουμε ζήσει, με όλα αυτά μας που ακούμπησαν στη ζωή μας αλλά δεν έχουν καταγραφεί στον συνειδητό μας νου. Δεν πρόκειται για ξένα στοιχεία, νεκρά: από κει που βρίσκονται επηρεάζουν την προσωπικότητά μας με τρόπους που δεν αντιλαμβανόμαστε, και ούτε καν φανταζόμαστε. Μία "τυχαία" συνάντηση με έναν άνθρωπο κάποτε, με τον οποίο μπορεί και να μην ανταλλάξαμε κουβέντα, είναι πιθανόν να ενέγραψε εντός μας (στο λεγόμενο υποσυνείδητό μας) δονήσεις που μας επηρεάζουν στη ζωή μας σήμερα. Κάποτε ίσως βγαίνουν στα όνειρά μας, και απορούμε...


Το σίγουρο είναι οτι η κατασκευή ενός λαβυρίνθου χρειάζεται ακρίβεια και συγκέντρωση, και το περπάτημα ενός λαβυρίνθου (ειδικά ενός μεγάλου λαβυρίνθου) αλλάζει με κάποιο τρόπο την εσωτερική μας κατάσταση και ματιά. Μια ενδιαφέρουσα εμπειρία ζωής.

Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2016

Στη Ζωή που Φωτίζει το Δρόμο


Υπάρχουν κάποιες εμπειρίες που δεν φωτογραφίζονται, ακόμα κι από τους ανθρώπους που η μηχανή έχει γίνει το δεύτερο μάτι τους. Πρόκειται για τις ώρες εκείνες που περνάμε έξω από τη "ζώνη άνεσής" μας, και βρίσκονται σ' αυτό που λένε "ζώνη μάθησης". 

Στη ζωή μας κινούμαστε συνήθως στη ζώνη άνεσης, όπου βρισκόμαστε μέσα στις καθημερινές μας συνήθειες και τρόπο ζωής και νιώθουμε ασφαλείς, αλλά λίγο παραέξω βρίσκεται η ζώνη μάθησης - καθότι μέσα στη ζώνη άνεσης όλα είναι δεδομένα και δεν υπάρχει κάτι νέο να μας προκαλέσει την περιέργεια ή το ξεβόλεμα έτσι ώστε να παραχθεί νέα γνώση - και πέρα από εκεί υπάρχει η ζώνη πανικού, όπου βρισκόμαστε τελείως έξω από τα νερά μας και βιώνουμε το μεγάλο τρόμο του αγνώστου. Καθώς μεγαλώνουμε και βιώνουμε νέα πράγματα, οι ζώνες αυτές φυσιολογικά διευρύνονται (καθώς νιώθουμε ασφαλείς με τη νέα γνώση μπαίνει στη ζώνη άνεσης, κτλ), και έτσι γινόμαστε σοφότεροι, ίσως και καλύτεροι άνθρωποι. 

Σε άλλους πάλι τα σύνορα των ζωνών αυτών παγιώνονται, και οτιδήποτε έξω από τη ζώνη άνεσής τους, τους προκαλεί άρνηση και πανικό. Η ζώνη μάθησης γίνεται όλο και λεπτότερη, όλο και σοβαρότερο διακύβευμα για την εξέλιξή τους. Ομως επειδή μιλάμε για βιώματα, για πράγματα που μαθαίνουμε με ολόκληρο το είναι μας και όχι μόνο με το μυαλό μας, η ζώνη μάθησης είναι η πιο σημαντική περιοχή που "επισκεπτόμαστε" στη ζωή μας. Αλλά - μας ξεβολεύει!

Τέτοιες εμπειρίες περιλαμβάνουν σίγουρα τη γέννηση του παιδιού μας, τον πρώτο μας αποχωρισμό από τη γονεϊκή αγκαλιά, τα πρώτα μας βήματα στα δύο πόδια, την επαφή μας με το θάνατο και τη θλίψη, την κοντινή μας επαφή με ένα όν άλλου βιολογικού είδους. Ολες μας ίσως τις πρωτόγνωρες εμπειρίες, αλλά και άλλες πολλές. Είναι οι εμπειρίες που μας πλουτίζουν σαν ανθρώπινα όντα, αλλάζουν την ματιά και την ψυχή μας και νοηματοδοτούν τη ζωή μας αλλιώς.


  • Δεύτερη επίσκεψη στο καμπ, μέρα ηλιόλουστη, και συμφωνούμε να βγούμε όλες μαζί να αναγνωρίσουμε τα βότανα για τα οποία είχαμε μιλήσει στην πρώτη μου επίσκεψη. Οι γυναίκες βγαίνουν από τα σύρματα με χαρά μαθητών σε σχολική εκδρομή. Περιεργάζονται κάθε δέντρο και φυτό στην κατηφοριά, και η νεαρή διερμηνέας κάνει ότι μπορεί μεταφέροντας ερωτήσεις και απαντήσεις, ιδιότητες και ιστορίες. Φτάνουμε στο ποτάμι, και οι σοβαρές νεαρές μεταμορφώνονται σε άτακτες έφηβες, γίνονται τα παιδιά που είναι, και βουτάνε με τις παντελόνες και τις μαντήλες, παίζουν και γελούν με τα νερά και με τη φάτσα μου: η καρδιά μου πετάει κι ας προσπαθώ να κάνω την αυστηρή  οτι και καλά έχω την ευθύνη τους κτλ κτλ. Γυρνώντας πίσω, με τις μικρές να στάζουν από την κορφή ως τα νύχια, μας  καλούν για τσάι και μπισκότα στη σκηνή τους. Καθόμαστε, 3 δυτικές γυναίκες, ανάμεσα στις υπέροχες Αφγανές, πάνω σε ράντζα κάτω από την τέντα που σχηματίζουν 3-4 σκηνές της Υπάτης Αρμοστείας, και περιμένουμε το τσάι. Η μαμά της μίας έφηβης που βράχηκε και άλλων δύο νεαρότερων αστεριών (η 11χρονη ήδη μιλούσε αρκετά ελληνικά μετά από 4 μήνες στην Ελλάδα) είναι καθισμένη ανακούρκουδα και ανακατεύει ένα ευωδιαστό υγρό σε μία κατσαρόλα που βράζει επάνω σε μία φουφού (τύπου rocket stove) από τυροντενεκέ. Τα ξύλα είναι στοιβαγμένα παραδίπλα, σε σειρά μεγέθους. Από την άλλη πλευρά, οριοθετημένος με πέτρες και βραχάκια ένας λιλιπούτειος λαχανόκηπος με δυόσμο, 1-2 λάχανα, και μία ζορισμένη ντοματιά. Το ευωδιαστό υγρό είναι μαρμελάδα δαμάσκηνο (με τα κουκούτσια του μαζί). Οταν έρχεται το τσάι (λίπτον φακελάκι με 3 κουταλιές ζάχαρη), και τα πτι-μπερ, μας βάζει να δοκιμάσουμε λίγο με το κουτάλι που καίει επάνω στο μπισκότο, "να δούμε αν είναι εντάξει". Το πρόσωπό της θυμίζει απόγονη των περήφανων Μογγόλων: αποπνέει δύναμη και αποφασιστικότητα, κάτι το αρχέγονο που επιβάλλει σεβασμό. Κοντά μας κάθεται και η γιαγιά, η μητέρα ή η πεθερά της, καμιά 70αριά χρόνων, και μου κρατάει το χέρι. Το άλλο μου χέρι το τραβάνε κάτι παιδικά χεράκια για να δω τις ζωγραφιές τους. Στη "γειτονιά" αυτή του καμπ είναι μαζεμένες οι οικογένειες και οι γυναίκες χωρίς άντρα, συσπειρωμένες μεταξύ τους για προστασία και αλληλουποστήριξη. Ολες μιλάνε φαρσί και κουρδικά, η γιαγιά μιλάει και τούρκικα και μαθαίνουν ελληνικά. Στην αρχή μιλάμε με τη βοήθεια της διερμηνέως, μετά μιλάμε με τα μάτια, τα χέρια, και το γέλιο.

  • "Σαφάρι" στην Κένυα: ο μικρός μας καταυλισμός φρουρείται από Μαασάι, οι οποίοι τη νύχτα καραδοκούν στα όριά του και μας προστατεύουν από τις ύαινες και τα λιοντάρια (μα κυρίως από την ανοησία μας). Αλλά δεν είναι και πανταχού παρόντες! Ενα βράδυ βγαίνω από τη σκηνή να βρώ την τουαλέτα μέσα στο σκοτάδι, αλλά ξεστρατίζω και βγαίνω στην άκρη ενός ξέφωτου. Είναι γεμάτο πυγολαμπίδες. Ενα "χωραφάκι" κάπου ένα στρέμμα, ολόφωτο από πυκνά κινούμενα φωτάκια. Κρατάω την ανάσα μου. Μέσα στο σχεδόν μισοσκόταδο απέναντί μου νιώθω μία κίνηση, μία κίνηση κάποιου μεγάλου όντος (νόμισα ήταν ο φρουρός). Είχε ελάχιστο φεγγάρι που μάλλον εκείνη τη στιγμή έβγαινε από τα σύννεφα. Δυό μάτια στο ύψος μου, όπως λάμπουν τα μάτια της γάτας από τα φώτα του  αυτοκινήτου, μόνο που αυτό δεν είναι καμιά γατούλα, ναι, είναι λιόνταρος, και μάλλον χρωστάω τη ζωή μου στην ακινησία μου και στο γεγονός οτι ο αέρας φυσούσε έτσι κι όχι αλλιώς, και δεν με μύρισε. Αλλά εκείνη την ώρα ούτε φόβος ούτε κίνδυνος, μόνο δέος: το δέος μπροστά στην ανείπωτη ομορφιά, το δέος μπροστά στο απόλυτο άγριο, το δέος. Δεν ξέρω πόση ώρα έμεινα ακίνητη χωρίς ανάσα, το σίγουρο είναι οτι έφυγα "πολλή ώρα" αφότου έκανε μεταβολή και έφυγε το ζώο. Είναι αυτό το παράξενο μέτρημα του χρόνου που δεν έχει μεγάλη σχέση με τα ρολόγια. Οι πυγολαμπίδες συνέχισαν το χορό τους ανεπηρέαστες. Εκανα χρόνια να συνειδητοποιήσω τι μου είχε συμβεί.

  • Μέσα σε μια παλιά καπναποθήκη του βορρά ένα μικρό χωριό από σπίτια από στρατιωτικές κουβέρτες-παραβάν, ένας λαβύρινθος - στρίβουμε και βρίσκουμε κουβέρτες που ανοίγουν από μέσα, σαν μυστικά περάσματα που επιτρέπονται μόνο οι μυημένοι, βασικά οι μυημένες. "Εξω", στον κεντρικό χώρο της αποθήκης βλέπουν Μίστερ Μπήν με αραβικούς υπότιτλους και συζητάνε για το επικείμενο ματς Ρεάλ-Μπαρσελόνα κάτω από πανύψηλα γκρίζα ταβάνια με φώτα φθορισμού. Μέσα στο λαβύρινθο κουβέρτα ανοίγει κουβέρτα κλείνει, βγάζουμε τα παπούτσια μας και βρισκόμαστε σε ένα δωματιάκι φωτισμένο με κανονική λάμπα χαμηλή και θερμάστρα αλογόνου. Γυναίκες και μωρά καθισμένα σταυροπόδι πάνω σε στρώματα και ράντζα, πλέκουν, ράβουν, μιλάνε, γελάνε. Αλλες με μαντήλα άλλες χωρίς. Ανταλλάσουμε ονόματα. Τη διερμηνέα μας τη λένε Σούσου, είναι 19 χρόνων και θέλει να πάει στην Ευρώπη να σπουδάσει ιατρική. Μία χαρούμενη νεαρή έρχεται με ένα δίσκο (αναποδογυρισμένο καπάκι τεράστιας κατσαρόλας) καφέδες γλυκούς γαλακτερούς, μια που προμηνύεται νυχτέρι. Αγένεια να μην πιείς έστω μία γουλιά. Η νεαρή έχει 4 παιδιά κάτω των 5 ετών, και ανυπομονεί να πάει στον άντρα της στη Γερμανία. Σε κάποια φάση της διαδρομής της χρειάστηκε να περπατήσει 10 ώρες κουβαλώντας τα 3 της μωρά. Αυτές είναι οι αληθινές ανθρώπινες "υπερδυνάμεις". Δείχνουν η μία στην άλλη και σε μας τα φουστάνια και τα νυχτικά που έραψαν, με καμάρι. Μας δείχνουν τα καπέλα, τις τσάντες. Επιτέλους κάνουν κάτι δημιουργικό, βγήκαν από την απραξία, κάνουν κάτι μέσα σ' αυτήν την παράξενη παρένθεση που τους επιφύλασσε η ζωή τους. Γελάνε, παίζουν θέατρο, κοιτιούνται, δακρύζουν. Αποχαιρετούν την εμπνεύστρια και εμψυχώτριά τους που φεύγει για τη δική της χώρα με αγκαλιές και δώρα: μια κουβέρτα, σεντόνια, φαγητά δικά τους που έφτιαξαν μόνες τους (κι ας μην τους επιτρέπεται "για λόγους υγιεινής και ασφάλειας" να μαγειρεύουν στον καταυλισμό). Η γυναικεία αλληλεγγύη στο μεγαλείο της, κι ας παίρνουν αυτές το όνομα του μεγαλύτερού τους γιού ξεχνώντας το δικό τους.
  • Περπατάω πλάι του με γρήγορο βήμα, Παγκράτι-Σύνταγμα μέσα από το Ζάππειο, βραδάκι χειμώνα. Δεν γνωριζόμαστε ιδιαίτερα, μιλάμε στον πληθυντικό περί ανέμων και υδάτων. Με χαϊδεύει η αύρα των δέντρων καθώς περνάμε πλάι στον Εθνικό Κήπο. Μια ξαφνική παρόρμηση να αγκαλιάσω αυτό τον άγνωστο σχεδόν άνθρωπο την παραβλέπω, γιατί "τι θα σκεφτεί" και "πώς θα το πάρει" και έτσι κι αλλιώς δεν την καταλαβαίνω ούτε εγώ. Βγαίνοντας στην Αμαλίας έχω μία εντονότατη αίσθηση οτι κάτι αλλιώτικο περπατάει πλάι μου, κάτι μη ανθρώπινο, κάτι που για ευκολία συνενόησης μπορείς να πεις και "αγγελικό". Περπατάει αριστερά μου και του ρίχνω κλεφτές ματιές για να σιγουρευτώ οτι λειτουργούν κάποιες έστω από τις γνωστές μου 5 αισθήσεις. Για λίγο, μέχρι να φτάσουμε στο Σύνταγμα, δεν μιλάμε: ήταν η πιο γλυκειά , βαθειά, και άνετη σιωπή που έχω ζήσει σε όλη μου τη ζωή, χωρίς ίχνος κενού ή αμηχανίας. Η πρώτη αληθινή σιωπή ανάμεσα σε μένα και σ' ένα άλλο ανθρώπινο όν. Πέρασαν μήνες για να αρχίσω να καταλαβαίνω τι ήθελε να μου πει αυτή η εμπειρία.
Δεν καταλαβαίνουμε όλα όσα μας συμβαίνουν. Και κάθε προσπάθεια να τα εξηγήσουμε, από ανασφάλεια κι ανυπομονησία "να κατανοήσουμε", μικραίνει μέσα μας τα πράγματα και απομακρύνει τη στιγμή της αληθινής κατανόησης. Μάθαμε να βιαζόμαστε να κατακτήσουμε τη γνώση κι όλο στενεύουμε το χώρο εντός μας που θα μπορούσε να φιλοξενήσει το δέος, τη θλίψη, τη σιωπή, την αγάπη. Η ζωή φωτίζει το δρόμο μας με τα δικά της φώτα, στο δικό της χρόνο, με τους δικούς της τρόπους.